* ( « وَقالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ لا نُزِّلَ عَلَيْه الْقُرْآنُ جُمْلَةً واحِدَةً كَذلِكَ لِنُثَبِّتَ بِه فُؤادَكَ وَرَتَّلْناه تَرْتِيلًا » ) * فرقان : 32 . كفّار ميگفتند چرا قرآن يك دفعه بر او نازل نميشود ؟ چرا بتدريج ميايد ؟ ! خدا در جواب ميفرمايد : اين براى دلگرم كردن تو است و اگر قرآن بتدريج نازل گردد و بر مصاديق و محلهاى مخصوص تطبيق شود تو را دلگرم مىكند و اگر يك دفعه نازل ميشد وحى قطع ميگرديد و تو دلگرم نميشدى ولى تدريجى بودن آن سبب ارتباط دائمى با خداست و در آخر فرموده : آن را بدقت و روشنى مخصوص بيان كرديم تا بدانند با وجود تدريجى بودن داراى وحدت نظم و وحدت هدف است . اين ترجمه كه ما اختيار كرديم با معناى ترتيل بهتر ميسازد . راجع بكلمهء فوق فقط چهار محل در دو آيه داريم كه نقل شد . رج : حركت كردن و حركت دادن « رج الشيء رجا : حركه و هزه ، رج : تحرك و اهتز » ( اقرب ) * ( « إِذا رُجَّتِ الأَرْضُ رَجًّا » ) * واقعة : 4 . يعنى آنگاه كه زمين به طرز هولناكى بلرزد چنان كه در آيهء ديگر ميخوانيم * ( « إِذا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ زِلْزالَها » ) * زلزله : 1 . ابن اثير آن را حركت شديد گفته و نقل مىكند كه « من ركب البحر اذا ارتج فقد برئت منه الذمة » كه مراد اضطراب و طوفانى بودن درياست . آيهء شريفه راجع بزلزلهء قيامت است و راجع به اين كلمه در قرآن فقط آيهء فوق يافته است . رجز : ( بكسر اوّل ) اضطراب . * ( « لَئِنْ كَشَفْتَ عَنَّا الرِّجْزَ لَنُؤْمِنَنَّ لَكَ » ) * اعراف : 134 . يعنى اگر اين اضطراب و بلا را از ما ببرى حتما به تو ايمان مياوريم . راغب گويد : اصل رجز اضطراب است و چون ناقه ضعيف شود و قدمهاى كوتاه بر دارد گويند رجز البعير . طبرسى ذيل آيهء 134 اعراف پس از آنكه معنى اصلى را ميل از حق گفته ميگويد : رجز لرزشى است در پاى شتر در اثر دردى كه آن را از سير